Sa usa ka gabie nga hilom kaayo, samtang naglingkod mi sa among balkonahe sa gawas sa balay nangaon, ako gipangayoan ug oras ang akong lola nga si Evelyn T. Juntilla, 65 anyos, nga nagpuyo sa San Antonio, RTR, Agusan del Norte. Usa siya ka inahan nga puno sa mga kasinatian ug mga sugilanon nga murag gipanag-iya sa hangin sa bukid.
Kaniadto, siya usa ka magtutudlo sa mga tigulang nga gusto makat-on mobasa — usa ka maayong buhat nga mura’g suga sa kangitngit sa kabukiran. Gawas ana, naga negosyo pud siya sa gamay nga negosyo sa pagpalit ug mga lubi, usa ka ebidensya sa iyang pagpaningkamot ug pagka mapailubon.
Gipili nako siya kay gusto kong masayran unsaon nila pagtan-aw ang kalibutan kaniadto, sa panahong walay cellphone, walay sosyal media, ug ang mga katingalahan sa palibot murag tinuod nga kabahin sa ilang adlaw-adlaw nga kinabuhi.
Matud pa ni lola, sa una daw nagpuyo sila sa bukid, layo sa kadagatan ug kasaba sa lungsod. Ang hangin daw bugnaw ug limpyo, ug ang gabii puno sa kahayag sa aninipot. Usa ka gabii, mga alas onse, niuli akong lolo gikan sa baryo human mag-inom. Sa iyang paglakaw pauli, nakit-an daw niya nga ang punuan sa saging murag ginasayawan sa mga aninipot, ug hayag kaayo ang palibot. Pero aside sa kahayag, kalit lang daw nga naay babaye nga gwapa kaayo, puti, ug nagdan-ag ang panit sama sa bulan.
Didto nagsugod ang iyang kakulba. Ang kahubog nga iyang gibati, nawala ug kalit. Ang iyang lawas nangurog ug iyang mga mata wala na kahibalo kung kahayag ba o espiritu iyang nakita. Ang iyang istorya nakapahimo sa akong panit nga mangilo, kay mabati gyud nimo nga tinuod iyang kahadlok.
Apan dili lang kana ang iyang naagian. Giingon sab niya nga sa una, napatakdan daw siya ug wakwak. Sa iyang damgo, naglaba siya sa sapa, ug gitawag siya sa iyang silingan nga gihatagan ug ilimnon. Tungod sa respeto, iyang gininom kini. Paglabay sa pipila ka adlaw, nasinati niya nga ang kahayag sa adlaw sama na ug kalayo sa iyang panit, ug ang hangin sama ug dagum nga nagtusok sa iyang nawong.
Nagpuyo siya sa sulod sa balay, nagtabon ug muskit nga sako aron dili makakita sa kahayag. Ang akong lolo wala na gyud kasabot, maong gitawag ang usa ka mananambal. Pag-abot sa tigulang, giingon nga napatakdan daw si lola ug wakwak pinaagi sa damgo, ug kung wala pa maagapan, motubo daw ang “piso” sa iyang tiyan.
Maayo nalang ug naagapan siya sa tambal ug pag-ampo. Pagkahuman sa pila ka adlaw, daw gikuha ang bigat sa iyang dughan, ug nakabawi siya. Naghilak siya samtang nagasaysay, ug akong gibati nga tinuod gyud ang iyang kahadlok ug pasalamat nga buhi pa siya karon.
Samtang nagpaminaw ko, mura kog nadala sa panahon nga ang kahayag sa aninipot mao pa lang ang suga sa dalan, ug ang mga tinuohan murag hangin nga ginapaminaw, dili lang ginatubag. Dili lang sugilanon ni lola — tinuod nga kasinatian nga nagpamatuod nga ang karaang panahon puno sa pagtuo, respeto, ug kahadlok sa mga butang nga dili makita sa mata.
Nakita nako nga kaniadto, wala man sila’y tambal o doktor, pero aduna silay pagtuo nga makaluwas sa tanang sakit. Ang ilang pagtuo ug pag-ampo mao gyud ang ilang kusog. Nakapahimo kini nako nga mas morespeto sa mga karaang tradisyon ug sa mga istorya nga atong ginapaminawan sa mga tigulang.
Ang kasinatian saakong Lola Evelyn T. Juntilla nagpahinumdom kanako nga bisan unsa pa ka moderno ang kalibutan karon, ang mga sugilanon sa atong mga katigulangan dili dapat kalimtan. Ang iyang kinabuhi puno sa mga leksyon: pagtuo, respeto, ug kaisog sa pag-atubang sa mga butang nga labaw pa sa kasabotan sa tawo.
Bisan taliwala sa mga katingalahan ug kalisod, nagpabilin siyang buhi, malig-on, ug mapasalamaton. Ang iyang istorya nagtudlo kanako nga ang kultura ug mga tinuohan mao ang atong ugat, ug kon wala nato kini ampingi, mawala ang tinuod nga kahulugan sa pagkatawo nato isip Pilipino.
No comments:
Post a Comment